NEZAVISNA KATALONIJA

… ILI ZAŠTO NE NEZAVISNI ARAGON?

Katalonija (na katalonskom Catalunya, na španskom Cataluña) krenula je putem kojim se ređe ide. Odlučila se da na referendumu prokrči put ka svojoj nezavisnosti od Kraljevine Španije.

Inače, sam referendum je po rečima njegovih organizatora, u potpunosti uspeo. Uprkos brojnim nepravilnostima u samom procesu izjašnjavanja građana, snažnom otporu i brutalnoj intervenciji zvaničnog Madrida i oklevanju a potom i neslaganju Evropske unije koja je stala u odbranu interesa Španije. Evropska komisija je to objasnila činjenicom da je Španija članica EU i da to ne treba mešati sa pitanjem Kosova. Demokratija često ima više lica, ali šta je tu je.

Od pitanja da li će Katalonija stvarno izboriti svoju nezavisnost, mnogo je važnija činjenica da su na ulicama Barselone španski policajci primenili prekomernu silu i to nad građanima Španije koji misle drugačije! Posle ovoga ništa više neće biti isto kao pre…

Katalonski zvaničnici, pa i nadpolovična većina građana (prema zvaničnim procenama) su svoju težnju za nezavisnošću stavili u prvi plan tokom i neposredno nakon velike svetske krize iz 2008. godine. Ovaj bogati region Španije u kome danas živi nešto preko 7,5 miliona stanovnika, od čega samo u Barseloni oko 1,6 miliona, procenio je da više daje „španskoj kruni“ nego što od nje uzima. Zbog toga su rešili da na svojoj teritoriji izbore nezavisnost od Španije i proglase republiku koja će po njima bez problema moći ponovo da pristupi EU. Referendum je samo posledica i „kruna“ svega. Toliko se mržnje nagomilalo na obe strane ovih godina da je praktično Katalonija krenula putem bez povratka.

Tri su scenarija izlaska iz sadašnje krize. Prvi je davanje još veće autonomije i prava Kataloniji od strane zvaničnog Madrida, pa zašto ne i konfederalnog statusa u odnosu na ostatak Španije. Drugi je potpuno ignorisanje činjenice da se nešto dogodilo i nastavljanje po starom, što je ujedno i najgora varijanta koja nikome neće doneti ništa dobro. Treći scenario je stvarno pokretanje procesa razdruživanja. Ovaj scenario je najmanje verovatan uprkos činjenici da su građani na referendumi rekli svoje „Si“. Svaka sličnost sa Slovenijom pri raspadu Jugoslavije je namerna!

Katalonci su danas u Španiji priznati kao nacija. Međutim, ni kulturna autonomija ni velika prava koja Katalonija kao region uživa u Španiji, zarad mira u kući, nisu bili dovoljni. Točak istorije je ponovo pokrenut. Kraj je za sada vrlo neizvestan…

Istorija je tu neumoljiva. Katalonija je svoju nezavisnost praktično izgubila još u prvoj polovini XII veka kada su njeni vlastodršci doneli odluku o spajanju svojih teritorija sa moćnim susedom – Kraljevinom Aragon. Od tada Katalonija postoji samo kao oblast, kulturološki jedinstvena regija na Pirinejskom poluostrvu i, na žalost, ništa više. Zbog toga je pitanje prava na nezavisnost Katalonije vrlo diskutabilno.

Zašto Aragon ne bi imao veće pravo da traži svoju nezavisnost?

Istorijske činjenice:

Na Pirinejskom poluostrvu druga polovina XII veka i početak XIII veka bili su u znaku jačanja monarhija i oslobađanja od arapskog, odnosno mavarskog uticaja. Tokom tako zvane rekonkviste pod hrišćansku vlast vraćene su značajne teritorije Andaluzije, Mursije i Valensije. Kraljevina Kastilja je u to vreme bila najznačajnija i najveća na Pirinejskom poluostrvu. Kastilja je oko 1200. godine prisjedinila jugozapadne baskijske oblasti (delove Kraljevine Navare) a 1230. se sjedinila i sa Leonom, koga su pored matične teritorije činile još i oblasti Galicije i Asturije. Nakon rekonkviste bila je bogatija i za već pomenute oblasti Andaluziju i Mursiju, dok je Valensija pripala Aragonu.
Za vreme vladavine kralja Alfonsa X (1252-84) u Kastilji se definitivno učvrstila monarhija. Sa druge strane njen istočni sused Aragon je takođe veoma ojačao nakon sjedinjenja sa Katalonijom (1137) i osvajanja Valensije (1238). Takođe, Aragon se proširio i na istok. Njemu su pripale i kraljevine Majorka, Sardinija, Sicilija i južni deo Apeninskog poluostrva – Napuljska Kraljevina. Upravo oblasti Katalonije i Valensije dale su značajan trgovački zamah Kraljevini Aragon. Trodelna struktura ovog kraljevstva ostavila je delimičnu autonomiju državama koje su ga činile.

Kastilja i Aragon su se definitivno ujedinili 1479. godine definišući time nukleus Španije kakvu danas znamo. Nešto kasnije (1492) iz ruku Mavara preoteta je i Granada čime su oni definitivno proterani sa Pirinejskog poluostrva. Kastiljska kruna je 1515. godine aneksirala i Kraljevinu Navaru i tako je formirana teritorija današnje Španije. Španija pod današnjim imenom u dinastičkom smislu praktično egzistira od 1479. godine, de facto od 1516. i konačno de jure od 1715. godine. Od tada se Kataloniji, koja je predmet ovog istraživanja, gubi svaki trag. Tek 1931. godine Kataloniji je data veća politička autonomija unutar okvira španske države. Međutim, nakon Španskog građanskog rata, vojna hunta generalisimusa Franka koja je trajala od 1939. do 1975. godine ukinula je tu autonomiju. Autohtona katalonska kultura i njihov jezik su potisnuti. Tek nekoliko godina nakon završetka vojne diktature u Španiji, 1979. godine Katalonija ponovo dobija pravo da bude priznata kao „nacija unutar nacije“ u Španiji. Dobijaju pravo na svoju kulturu, jezik i regionalni parlament.

Korišćena građa iz enciklopedije:
The Times – Atlas svjetske povijesti (izdavač: Cankarjeva založba, 1986)

NEZAVISNA KATALONIJA